Van boom tot eindproduct: fase 4 - Zagen

In de vorige artikelen is uitgelegd hoe de eerste fasen van het proces – van boom tot eindproduct – verlopen. Daarvoor zijn wij gestart bij het beheer van het prachtige landgoed Twickel en het kappen en selecteren van de bomen. Vervolgens werd er uitgelegd hoe deze boomstammen op transport gingen naar onze Houtzagerij. Daarna werd uitgelegd hoe het sorteren en voorbereiden werd aangepakt. Nu zijn we aanbeland bij stap 4 van het proces: het daadwerkelijke zagen. Zaagmeester Fons en zijn collega’s Alexander en Joost leggen uit hoe dit in zijn werk gaat.

“De kern van het verhaal is dat je altijd de kern opzoekt van de boomstam.”

 

Vakmanschap

“Nadat de juiste boomstam met de heftruck naar binnen is gebracht, komt hij op de bomenwagen te liggen, zodat de boomstam langs de zaag heen kan. De zaag beweegt dus niet heen en weer, de bomenwagen zorgt ervoor dat de boomstam langs de zaag schuift”, legt Alexander uit. Dat is absoluut geen automatisme, daar komt best wat expertise bij kijken. Het is heel secuur werk, want de zaag moet over een behoorlijke lengte een rechte lijn zagen. Dit is zeker een sterk staaltje vakmanschap.”

Vlak kantje zagen

Terwijl Fons de zaagmachine bedient vanuit de commandopost, laat Alexander zien hoe het in zijn werk gaat. “Je begint altijd met het lokaliseren van de kern, oftewel het hart van de boomstam. Want je moet altijd vanuit deze kern van de boomstam gaan uitmeten tot waar je moet zagen. Als dat is ingesteld, kan er een vlak kantje aan worden gezaagd. Om vervolgens de boomstam een kwartslag te draaien en aan die zijde ook een vlakke kant te zagen. Totdat je vier vlakke kanten gezaagd hebt. Gelukkig gaat dat nu automatisch, kantelt de machine de boomstam voor ons met de zogenoemde ‘flippers’. Maar Fons heeft – járen geleden – nog meegemaakt dat je die boomstam zelf moest tillen en kantelen.”

“Vanuit de commandopost kunnen we exact instellen waar er gezaagd moet worden. Hiervoor gebruiken we de laser die altijd op de zaagsnede staat”, vertelt Alexander”. Vanuit de kern zaag je de boomstam op tot de helft van de gewenste maat van je eindproduct ten opzichte van de kern. Daarna draai je de stam een halve slag en doe je dit nog een keer. Uiteindelijk doe je dit trucje nog een keer nadat je de stam een kwart slag gedraaid hebt. Zo eindig je met een eindproduct die de kopmaat heeft die de klant bestelt heeft.

Houtafval en zaagsel

Terwijl Alexander alles – vanaf een veilige plek – uitlegt, is collega Joost druk in de weer met de motorzaag. “Hij zaagt de afvalstukken, die overblijven na het zagen, op lengte. Wij hebben een vaste partij die dit houtafval opkoopt en het wordt veelal gebruikt als brandhout of houtvezelpulp. Ons zaagsel gaat trouwens weer naar een ander bedrijf. De hele boomstam wordt dus gebruikt! “

Na het zagen is sorteren ook belangrijk

“Als je gaat zagen moet je trouwens ook goed nadenken over hoe je het gezaagde hout gaat neerleggen, want je wilt het natuurlijk maar één keer in de hand hebben. In het vorige artikel legde ik alles uit over het sorteren en voorbereiden vóórdat we gaan zagen. Maar ná het zagen is het sorteren natuurlijk ook van belang. Voor het transport moet je alles zo overzichtelijk en efficiënt mogelijk bij elkaar leggen. Er worden dagelijks pakketten voor het transport klaargemaakt. Het is dus een kwestie van heel goed bijhouden wat je hebt gezaagd. Dit doen we trouwens nog gewoon op papier. We vinken af of arceren geel wat er van die order is gezaagd. De orders variëren enorm, de ene keer bestaat deze uit vijftig planken en balken en de andere keer zijn het er honderden. Dat hangt natuurlijk af van wat er van het hout gemaakt gaat worden.”

Vaak niet bekend waarvoor er gezaagd wordt

“Wij zagen veel constructiehout voor woonhuizen, boerderijen en kapschuren. Maar we hebben ook een klant die hout bij ons besteld voor de tuinhuizen die hij in opdracht bouwt. De zaagmeesters weten negen van de tien keer niet wat er wordt gebouwd van het hout dat zij zagen. Al vinden wij het wel heel leuk om het eindresultaat te zien. Elk jaar brengen we gezamenlijk ook wel een bezoekje aan een bijzonder project waarvoor wij het hout hebben gezaagd. De molen in Delden hebben we natuurlijk goed bekeken met z’n allen, dan zijn we ook best een beetje trots.”

Al doende leert men

Ondertussen heeft Fons zijn commandopost verlaten en vertelt hij over zijn werkzaamheden. “Ik heb 46 jaar bij Houtzagerij Twickel gewerkt en ben officieel met pensioen, maar ik bedien hier nog 2 dagen per week de zaag. Dat doe ik uiteraard met veel plezier. Op die manier kan ik ook nog zoveel mogelijk kennis overdragen aan collega’s Alexander, Rob, Joost en mijn zoon Arnout.”
“Doordat Fons hier nu niet meer alle dagen is, bedienen wij steeds meer zelf de zaag. Dat is ook eigenlijk de enige manier om het goed te leren. Je moet ‘vlieguren’ maken”, vult Joost aan. “Al doende leert men. Dat gaat best heel aardig. En bij hele lange lengtes of bij stammen waar spanning op zit, schakelen we de hulp van Fons nog weleens in.” “Gemiddeld zagen wij zo’n 10 kuub hout per dag. Op jaarbasis draait de zaag 200 werkdagen, dus reken maar uit: dat is 2000 kuub hout per jaar door de zaag. Wij hebben dus genoeg te doen en ik ben blij dat ik de jongere generatie kan enthousiasmeren voor dit mooi vak.”