In de vorige artikelen hebben we stap voor stap uitgelegd hoe een boom zijn weg vindt naar Houtzagerij Twickel. Van het beheer van de bossen tot het transport van de stammen, en van het sorteren en voorbereiden ervan tot en met het zagen. Maar wat gebeurt er eigenlijk daarna? Welke stappen zijn er nodig voordat al dat ruwe hout kan worden verwerkt tot een eindproduct dat jarenlang meegaat?
Om daar achter te komen loop ik samen met Arnout en Thijn door de houtzagerij. Beiden werken er al jarenlang – Arnout sinds 2018 en Thijn sinds 2016 – en kennen het proces door en door. Terwijl de geur van versgezaagd hout ons tegemoetkomt, wijst Arnout naar de stapels planken die overal netjes zijn opgestapeld.
“Dit lijkt weliswaar niet meer dan een stapel hout dat wacht op verwerking,” vertelt hij. “Maar na het zagen moet het hout nog een onmisbaar proces doorlopen voordat het gereed is voor de volgende stap.”
Zagen, sorteren en koel wegzetten
Direct na het zagen worden de planken en balken gesorteerd. Niet alleen op houtsoort, maar ook op lengte en breedte. Vervolgens worden ze buiten in pakketten gestapeld, met latjes ertussen zodat de lucht ertussen kan circuleren. Zijn de pakketten tien rijen breed en twintig lagen hoog dan komen er twee bandjes omheen die de stapel stevig bij elkaar houden. Deze pakketten worden vervolgens buiten onder een overkapping geplaatst. Daar staan ze één tot twee jaar te drogen in de wind, afhankelijk van de dikte van het hout en het seizoen. Bij eiken vraagt dat meer aandacht dan bij douglas: eiken kan namelijk scheuren of kromtrekken als het te snel droogt. “Zet je eiken op een warme dag in augustus in de zon, dan krimpt het hout zo hard, dat je het gewoon hoort knappen,” legt Arnout uit. “Het mooiste is als je het koel en uit de zon wegzet. Kijk, bij deze stapel kun je goed zien dat het hout al flink ingedroogd is. Het hout is veel grijzer én je kan het zien aan de bandjes: die zitten er niet meer zo strak omheen omdat het volume van de planken is afgenomen.
Hout drogen in de zomer of de herfst maakt een groot verschil
Dat winddrogen zal niet altijd in hetzelfde tempo gaan, lijkt me. Hoe zit dat? “Klopt”, knikt Arnout. Neem als voorbeeld planken die begin juni van de zaag aflopen en die we daarna droog wegzetten. Is het dan een paar weken mooi weer – zeg 24 graden – en is de luchtvochtigheid redelijk laag, dan hebben we ze eind augustus al winddroog en kunnen ze door naar de klant. Gaan we daarentegen planken zagen in de herfst, dan zijn ze waarschijnlijk pas vólgend jaar augustus droog. We zijn hier dus veel met temperaturen bezig en letten constant op de weersomstandigheden.
Hoe we het vochtgehalte meten? Bij dunne planken kun je het zien, bij dikkere planken gebruiken we een pin die we in het hout slaan. Die geeft daarna digitaal aan wat de vochtigheid in het hout is.”
Droogkamer voor binnenhout
Voor sommige toepassingen is winddrogen alléén trouwens niet genoeg. “Voor buitengebruik is hout met een vochtpercentage van 14 tot 16 procent perfect,” legt Thijn uit. “Maar zet je datzelfde hout binnen, dan gaat het mis.” Door de warmte binnenshuis gaat het namelijk verder krimpen en dan krijg je scheuren en kieren. Daarom zetten we hout voor vloeren of meubels na het winddrogen in een speciale droogkamer. Die kamer brengt het vochtpercentage van het hout terug naar 8 tot 10 procent.
Arnout opent de deur van de droogkamer en dan blijkt de naam ‘kamer’ nogal ondermaats voor de ruimte waarin we staan. Enorme stellages liggen vol met lange en brede planken. “We kunnen hier inderdaad aardig wat hout kwijt,” lacht hij, “desondanks sturen we ook nogal eens partijen door naar collega’s in Duitsland of in Gramsbergen. Die hebben nog grotere droogkamers. Op die manier bereiken we ook voor grotere volumes of voor metersbrede planken het juiste vochtpercentage zonder dat het hout beschadigt.”
Nabewerking en restproducten
Na het sorteer en eventueel droogproces volgt het gezaagde hout verschillende routes, afhankelijk van de eindbestemming. Planken en balken die bedoeld zijn voor houtbouw gaan richting een CNC-bedrijf. Die maakt er onder andere pen-en-gatverbindingen of haaklassen in. Zo ontstaat een bouwpakket dat op locatie vaak binnen een dag in elkaar gezet kan worden, zonder dat er nog een schroef aan te pas komt.
De balken en planken die dan nog overblijven, krijgen een plek in de voorraadschuur. Het ongeschikte schorshout gaat in bundels de deur uit als brandhout. En ook het zaagsel vindt zijn weg naar andere bedrijven. Zo krijgt de volledige boom een nieuwe bestemming.
Vooruitblik
Hoe die bestemming eruit ziet? Daarover lees je meer in het laatste artikel van dit zesluik dat we eind 2025 publiceren. Daarin laten we zien hoe het zorgvuldig gekapte, bewaterde, gezaagde en gedroogde hout een prachtig en duurzaam tweede leven krijgt.
Van boom tot eindproduct
Dit is een interview in de serie ‘Het proces: van boom tot eindproduct’. Deze serie is opgedeeld aan de hand van zes fasen. Op die manier maken wij graag inzichtelijk hoe een boom uiteindelijk wordt verwerkt tot eindproduct. Daarvoor gaan we bij elke fase in gesprek met een expert.
Oproep!
Heb jij een tafel, bank, vloer of ander item dat gemaakt is van hout afkomstig van Landgoed Twickel?
Stuur ons een foto hiervan met daarbij een kort begeleidend schrijven. Wij zijn heel benieuwd wat er allemaal gemaakt is van Twickel hout. De foto’s plaatsen we graag op onze website en social media kanalen.
Mail naar: zagerij@twickel.org
