Houtzagerij Twickel leverde hout voor nieuwe Eschmolen Delden

Eind 2022 leverde Houtzagerij Twickel het hout voor de nieuwe Eschmolen in Delden. Dit waren enorme balken van wel 10 meter lang. Later in 2023 werd het hout geleverd voor het bovenste gedeelte van de molen. Alleen al dit hout leverde prachtige plaatjes op. Moet je nagaan hoe mooi de molen zal zijn als hij helemaal klaar is!

Omdat de molen op een prominente plek wordt herbouwd, kan elke voorbijganger de vordering van de bouw goed volgen. Het einde is nu in zicht, want in mei 2024 plaatst de molenbouwer de kap en daarna wordt de molen opgeleverd. Houtzagerij Twickel voelt zich vereerd deel uit te mogen maken van zo’n bijzonder project. Dus het werd hoog tijd om hier wat meer over te vertellen. Daarom gingen we in gesprek met twee heren die nauw betrokken zijn bij de bouw van de molen: Tonnie Terhalle en Ben Uitdewilligen.

Van een lezing naar een molen herbouwen

“We gaan terug naar 2010, tijdens een lezing over de geschiedenis van Delden kwam ook de Eschmolen ter sprake. Dit was een windkorenmolen die in 1734 werd gebouwd in opdracht van Unico Wilhelm van Wassenaer Obdam, Heer van Twickel. De molen was een zogenaamde grondzeiler, een achtkantige bovenkruier die tot 1914 in gebruik was. Tijdens een zware storm in 1934 waaiden de wieken van de molen. Het vervallen restant van de molen brandde in 1959 af,” begint Ben te vertellen. “Na deze lezing kwam een aantal mensen met het idee om de molen te gaan herbouwen. Al vrij snel was er een groep enthousiastelingen gevormd en waren er enkele geldschieters om het eerste begin mogelijk te maken. De initiator van dit project en de oprichter van onze stichting is Derk Rouwhorst, hij heeft naast de oude molen gewoond en hem zelfs zien afbranden.”

Jaren van plannen maken en geld inzamelen

“De eerste jaren stonden in het teken van geld inzamelen. Want na enkele berekeningen werd al gauw duidelijk dat het herbouwen van de molen circa één miljoen euro zou gaan kosten. Allereerst is de Deldense bevolking natuurlijk betrokken. Men kan vriend van onze stichting en dus de molen worden. Ondertussen storten zo’n 500 mensen €17,50 per jaar. Daarmee hebben we een mooie basis gelegd. Daarnaast zijn er enkele inzamelacties en zelfs een haringparty georganiseerd. Diverse ondernemers uit Delden hebben een belangrijke bijdrage geleverd, zowel financieel als in de vorm van diensten en materiaal. Er zijn ook de nodige subsidieaanvragen gedaan, maar helaas kregen we veelal nul op rekest, want een nieuw te bouwen molen is geen monument. Uit het Pact van Twickel en de Leader-subsidie (plattelandsontwikkeling) van de EU werden toch 2 ton aan subsidie verstrekt. Gelukkig konden we bij de gemeente Hof van Twente terecht voor een lening voor het resterende bedrag. Na jaren van enthousiasmeren, plannen maken, bekendheid creëren, geld inzamelen en bouwtekeningen herzien, kwamen we op het punt dat er concrete stappen moesten worden gezet. Daarom werd mij in 2019 gevraagd om de aanvraag van de bouwvergunning te begeleiden. Voor mijn pensioen was ik namelijk directeur van een bouwbedrijf, dus ik heb wel de nodige ervaring op dat vlak”, legt Tonnie uit.

Prijzen gestegen door corona

“De eerste jaren heb ik samen met Marcel Kamp (penningmeester van bestuur Stichting Eschmolen) de bouwvergunning geregeld. In overeenstemming met architect Hans Douwes om het vervolgens rond te maken met Molenmakers Vaags te Aalten. Het had wel wat meer voeten in aarde dan vooraf verwacht. Ik dacht hier zo’n twee jaar mee bezig te zijn, maar ik ben ondertussen al vijf jaar betrokken bij de bouw van de molen”, zegt Tonnie. “Ach, wij hadden gewoon gezegd dat het slechts twee jaar zou zijn omdat jij anders nee zou zeggen”, lacht Ben.

“We hadden natuurlijk ook wel een beetje pech”, vervolgt Tonnie. “Want in 2019 hadden we eindelijk de begroting rond, maar toen stegen de prijzen helaas door Corona. Later kwam door ook nog eens de oorlog in Oekraïne bij. Daardoor moeten we bezuinigen. Dit hield bijvoorbeeld in dat we andere keuzes moesten maken met betrekking tot de houtsoort. In de oorspronkelijke begroting waren we van Eikenhout uitgegaan, maar het is Douglashout geworden. Achteraf is dat helemaal niet erg, want Douglas zijn hele lange rechte bomen. Dus qua zaagwerk is dat alleen maar prettiger. En het is uitermate geschikt als constructiehout. De balken lopen taps toe, dat kun je goed zien op de foto’s of als je de molen in het echt bekijkt. We zijn heel tevreden over het resultaat.”

Terug naar de historie

“Het is én was absoluut een bijzonder project om aan te werken”, vervolgt Tonnie. “Neem bijvoorbeeld de sterkteberekeningen van de constructie van de molen. Dat is nu natuurlijk verplicht. Maar de molen wordt opgebouwd zoals al honderden jaren molens worden gebouwd. En er is er nog nooit één omgevallen. Deze manier van bouwen is in historie zo gegroeid en het is bewezen dat het goed ging.”
“De Eschmolen is trouwens een 8-kantige grondzeiler, de wieken komen tot 60 cm boven de grond. Het heeft een gevlucht van 26 meter, waardoor het de grootste molen van Overijssel is”, vult Ben aan. “Oorspronkelijk hadden we allemaal andere ideeën, maar die waren financieel niet haalbaar. Achteraf is het ook beter zo, want de nieuwe korenmolen is nu veel meer een kopie van de oude molen. We komen dus dichter in de buurt van het origineel.”

De cirkel is rond

“Vlak voor mijn pensioen zag ik de oproep voor vrijwilligers bij de Eschmolen”, vertelt Ben. “Ik heb jaren in de productontwikkeling gewerkt bij Bolletje, waarvoor ik ook regelmatig meelleveranciers bezocht. Ik ben opgegroeid op een akkerbouwbedrijf, dus ik kwam eerst in aanraking met verbouwen van graan, later met het verwerken van graan en straks met het malen van graan. De cirkel is dus rond. In 2017 ben ik in het bestuur gekomen van de Eschmolen om vervolgens in 2019 te starten met de molenaarsopleiding. Je treft mij nu nog regelmatig bij molen De Hoop in Almelo, maar vanaf de zomer van 2024 zul je mij geregeld zien op de Eschmolen in Delden.”

De laatste werkzaamheden

“Maar voordat het zover is zijn we nog druk bezig met allerlei werkzaamheden binnenin en rondom de molen”, zegt Tonnie. “Op de begane grond komen een toilet, keukentje en magazijn. Op de eerste verdieping een kantoortje voor de molenaars. Al het installatie-, metsel- en stucwerk wordt kosteloos of voor een zeer laag tarief gedaan door vrijwilligers en ondernemers. Het is heel bijzonder om te zien hoe betrokken iedereen is bij de bouw. Zeker nu het steeds meer vorm krijgt. Maar het terrein rondom moet natuurlijk ook worden ingericht. We hebben te maken met een erfpachtconstructie, want de grond is van Twickel, dus we overleggen regelmatig met de rentmeester. Landschapsarchitect Greet Bierema is hier geweest en een heeft een voorstel gemaakt. Daarbij moet er met verschillende dingen rekening worden gehouden. Het belangrijkste is dat er voor de veiligheid een hek rondom de molen moet worden geplaatst. Want je wilt geen klap van de molen krijgen. Daarnaast komt er een toegangsweggetje met een parkeerplaats voor de molenaar en hulpdiensten. De parkeerplaats voor bezoekers bevindt zich aan de Molenstraat, aan de andere kant van het viaduct.”

Ideeën

“Er loopt een mooi pad vanaf de hoge Es, daar kun je linksaf naar café-restaurant ‘t Hoogspel en rechtsaf naar de molen. Dit is goed bereikbaar voor wandelaars en fietsers. Maar dat brengt ons ook op ideeën”, licht Ben toe. “Zo zijn we aan het overleggen of we een Toeristisch Overstappunt (TOP) van onze molen kunnen maken. Het is namelijk een ideaal startpunt voor een fietstocht. Maar wellicht kunnen we in de toekomst ook samen met de Houtzagerij iets organiseren. Een idee is bijvoorbeeld dat geïnteresseerden een kijkje nemen bij de Houtzagerij om vervolgens naar de molen te fietsen voor een rondleiding. In de zomer willen we ook concerten gaan geven; vanaf de molen heb je namelijk een prachtig uitzicht over de Es. Denk daar mooie muziek bij en je begrijpt wat ik bedoel!”

 

De kap erop

“Maar eerst de kap erop!” zegt Tonnie resoluut. “In mei komt onze molenbouwer Vaags uit Aalten daarvoor terug. Daar kijken we nu al naar uit. Tot die tijd kunnen wij de werkzaamheden binnen afronden. Daarbij willen we de kosten zo laag mogelijk houden, want we willen de lening van de gemeente zo snel mogelijk terugbetalen. Zoals ik al eerder vertelde hebben wij veel vrijwilligers die helpen in de afbouw. Zo hebben we de vloer in de molen gelegd van oude gebakken stenen. We mochten gratis een restpartij stenen ophalen, exact dezelfde als die voor kasteel Twickel liggen. Maar die moesten we wel met de hand over een berg met andere stenen heen tillen. Behoorlijke klus, maar we zijn harstikke tevreden met het eindresultaat.

We hebben trouwens ook nog geld opgehaald doordat mensen voor vijf euro hun naam op de binnenkant van een houten dakpan/lei mochten schrijven. Deze sponsormethode wordt in meerdere landen toegepast, ook bij de bouw van tempels en kerken, want dat brengt geluk.”

 

Kom kijken!

“Uiteraard hebben wij bij de basisscholen in Delden al presentaties gegeven. We kijken er nu al naar uit om klassen rond te leiden in en om onze molen”, zegt Ben enthousiast. “Als de molen goed in werking is, organiseren we vanzelfsprekend ook een officiële opening. Vanaf 2025 nemen we ook deel aan de Nationale Molendag, die vindt altijd plaats op de tweede zaterdag van mei. De mensen van de Houtzagerij zijn overigens van harte welkom om eerder langs te komen, want we kunnen ons voorstellen dat ze heel graag met eigen ogen willen zien wat voor een prachtige molen er is gebouwd met het door hen gezaagde hout!”