Historie in Hout

Langs de Laan van Twickel staan eiken van soms wel tweehonderd jaar oud. Zo nu en dan moeten er een paar van de oude eiken worden gekapt om plaats te maken voor jonge, sterke exemplaren om zo het aangezicht van de laan te beschermen. Hout van het landgoed kan worden gebruikt voor meubels, vloeren, gebinten. Hoewel het minder geschikt is als bijvoorbeeld een tafelblad. Dat komt volgens Arnout de Lenne, bedrijfsleider bij Houtzagerij Twickel in Delden, door de vele noesten in het hout. Dat, en de kogels en granaatscherven uit de Tweede Wereldoorlog.

Stukjes geschiedenis

In de oude Hollandse eiken vinden de jongens van de zagerij soms letterlijk stukjes van de geschiedenis. “Die eiken zijn minstens 150 jaar oud; die hebben allemaal de oorlog meegemaakt. We vinden kogels, granaatscherven… dat zie je niet in de aangeplante bossen. In de eiken langs de laan vind je allemaal van die spijkers en stukken metaal.” Erg blij zijn ze niet met deze historische vondsten. “Als je er per ongeluk tegenaan komt met een zaag, kun je de hele zaag weggooien.” Zonde van het geld? Zeker. Maar ergens is het ook wel heel bijzonder om zomaar een perfect gepreserveerde kogel van bijna tachtig jaar oud in handen te hebben. In het kantoor van de zagerij liggen ze, haast achteloos, in een plastic bakje. Een granaatscherf, met de productiecode nog zichtbaar geëtst in het metaal. Een roestige kogel, zo lang als een wijsvinger, die ooit zijn doelwit heeft gemist en is verdwenen in een eik.

Metaaldetector

Maar hoe vind je die kogel weer terug zonder dat je je zaag vernielt? “Soms kun je aan de stam al zien of er metaal in zit of niet,” zegt Arnout. “Je ziet dan een blauwe verkleuring in het hout, een gloed op de plek waar de stam is afgezaagd. Dan weet je dat er iets van metaal in het hout zit. We gaan er dan met een metaaldetector langs, markeren de plek waar we denken dat het zit, en hakken met een bijl het metaal uit de boom. Maar soms zit het metaal dieper verstopt in het hout, waardoor de detector het niet oppikt. Ja, en dan heb je pech.”
Soms blijft de schade beperkt tot een slag in het zaagblad, wat wel weer een interessant effect kan hebben als je daarmee gaat zagen. Er is vraag naar die landelijke, ‘imperfecte’ stijl. Arnout wijst naar een granaatscherf op tafel. Het is een massief stuk metaal, zo groot als een vuist. “Maar als de zaag deze jongen raakt, is het einde oefening.”

Niet alleen de kogels maken het verschil

De eeuwenoude eiken worden met zorg verwerkt in allerlei constructies. Maar er zijn een paar redenen waarom de eiken langs de laan niet de voorkeur hebben als het gaat om het vervaardigen van een tafelblad. De vondsten uit de oorlog zijn er daar één van. Een andere reden is de ruimte die deze eiken hebben gehad om te groeien. “En als een boom alle kanten op kan groeien, groeit hij ook echt álle kanten op.” De bomen groeien relatief snel in de lengte én in de breedte. Het resultaat is hout dat minder compact is, en dat enorm veel vertakkingen in de onderstam heeft. Het is dan een prachtige dikke eik dat weliswaar een tweede leven kan krijgen als allerlei andere zaken, maar hij zit vol noesten en is minder goed te verwerken tot iets dat zo glad moet zijn als een tafelblad.

Natuurproduct

Er komt meer bij kijken dan een plank zagen van een boom, poten eronder en klaar is kees. “Je kunt een pas gezaagd stuk hout niet direct gebruiken, dat trekt binnen twee jaar helemaal krom.” En als je het hout niet op de juiste manier droogt, heb je ook kans dat er barsten en scheuren in komen. “Hout is een natuurproduct. Het is een halffabricaat waar we uiteindelijk iets moois van gaan maken. Ook van de oude eiken aan de Laan van Twickel – misschien geen tafelblad, maar mooi wordt het hoe dan ook.”